De stadia van burn-out

Hoewel er heel veel overeenkomsten zijn tussen verschillende mensen met burn-out, zijn er ook grote individuele verschillen. Deze verschillen hebben te maken met de ernst van de burn-out, de persoonlijkheidskenmerken, bijkomende ziekten, stoornissen en handicaps en ook met de manier waarop de omgeving met de persoon met burn-out omgaat.

Dit artikel is dus niet meer dan een schets van een beeld van veel voorkomende knelpunten en kenmerken bij burn-out. Heeft u het vermoeden burn-out te zijn, maak dan altijd als eerste een afspraak met uw huisarts. Dit is de centrale persoon om uw genezingsproces te begeleiden en u van medisch advies te dienen.

Een burn-out is altijd een proces met een langdurige aanloop in de vorm van toenemende stress verschijnselen. Tenslotte treedt een situatie op waarin men zowel geestelijk als lichamelijk volledig opgebrand is: de burn-out is een feit.

In deze crisisfase ziet men de volgende verschijnselen:

  • tot niets meer kunnen komen, het gevoel 'leeg' te zijn
  • gespannenheid
  • gevoelens van overbelasting, malaise, lusteloosheid
  • anhedonie (verminderd vermogen of onvermogen tot plezierbeleving)
  • onmachtsgevoelens
  • prikkelbaarheid
  • gedeprimeerdheid (soms gaat burn-out gepaard met depressie)
  • emotionele labiliteit
  • concentratieproblemen en geheugenproblemen
  • piekeren
  • snel geïrriteerd
  • moeite met helder denken
  • lichamelijke klachten zoals moeheid, hoofdpijn, maagpijn, spierproblemen en slaapproblemen.

In deze fase is degene met een burn-out totaal uitgeput en tot weinig in staat. Herstellen van geestelijke en lichamelijke uitputting en ziekteacceptatie zijn in deze fase het belangrijkst. Het gaat niet meer om wat op het werk nodig is of om wat de mensen om hem heen nodig hebben, maar alles moet gericht zijn op het eigen herstel.

Kijken we naar onderstaand schema over de hormonen die betrokken zijn bij het reguleren van stressreacties, dan wordt duidelijk hoe groot de impact kan worden als dit systeem door jarenlange overbelasting ontregeld raakt.

Burn out, regulering van de hormonen

Om het stress systeem weer te normaliseren, is het belangrijk om aandacht te besteden aan de volgende punten:

  • Schakel alle energievreters uit: werk en anderen moeten wachten.
  • Neem tijd voor lichamelijke ontspanning en rust en geef toe aan de behoeften van je lichaam.
  • Ontspanningsoefeningen, meditatie, yoga of mindfulness oefeningen kunnen helpen om tot rust te komen.
  • Wandelen, lichte sport of andere activiteiten in de buitenlucht die men prettig vindt om te doen, kunnen bijdragen aan herstel. Ga niet verder dan het lichaam toelaat.
  • Vermijd het eten van veel vetten en suiker, want hoewel deze tijdelijk tot meer energie lijken te leiden, gaan ze ten koste van de bijnieren waarvan de hormonen al zo ontregeld zijn. Ook alcohol en middelengebruik kunnen beter vermeden worden.
  • Eet gezond: een volwaardige voeding met een lage glycemische index. Gebruik van voedingssupplementen (in de crisisfase met name de B-vitamines) kan het lichaam helpen herstellen.
  • Ontwikkel een dagritme, juist als je thuis zit, en probeer daar aan vast te houden.

In de hierop volgende opbouwfase zet herstel langzaam in. Vaak zie je in deze fase dat rouw, boosheid en/of conflicten een rol gaan spelen. Het is eigenlijk een verwerkingsfase waarin pas goed doordringt hoe groot de impact van de burn-out is. In deze fase kan therapie helpen om een nieuw evenwicht te vinden.

Activiteiten uit de crisisfase kunnen langzaam worden uitgebouwd tot men weer in staat is contacten te onderhouden, hobby’s op te pakken, een evenwicht te vinden tussen de idealen en de toekomstmogelijkheden en een start te maken met re-integratie op het werk. Langzaam gaan de vaardigheden, de concentratie en het geheugen weer vooruit en krijgt men weer meer plezier in het leven.

Bij elke stap is het van belang om in de gaten te houden dat er geen ernstige terugval naar een eerdere fase uit het herstelproces plaatsvindt. Gebeurt dat wel, dan is dat een signaal dat men te snel is gegaan. Hoe belangrijk dit is, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek waaruit naar voren is gekomen dat langdurige depressie en burn-out kunnen leiden tot blijvende veranderingen in de hersenen. Veel voorkomende klachten, zoals problemen met planning en vermindering van hogere executieve vaardigheden, kunnen herstellen als voldoende aandacht wordt besteed aan deze opbouwfase. Therapeutische begeleiding kan hierbij een belangrijk hulpmiddel zijn.

In de implementatiefase draait alles om het vasthouden en bestendigen van wat al bereikt is en om toe te gaan passen wat men in de eerdere fases over zichzelf geleerd heeft. In therapie zal er in deze fase aandacht zijn voor valkuilen en hoe daarmee om te gaan, het vervangen van oud gedrag door nieuw gedrag en het voorkomen van het opnieuw weglekken van de energie.

Omdat de werkplek vaak factoren bevatte die een belangrijke rol hebben gespeeld in het ontstaan van de burn-out, is het goed om met je werkgever in gesprek te blijven over je ervaringen tijdens de re-integratie.



Terug naar index: Burn-out

Terug naar index: Artikelen